ดาต้าเซ็นเตอร์ ‘รัฐเดินตามทุน’

(ถังน้ำมันกลางชุมชน เปิดแผลกฎหมายล้าหลัง – รัฐบาลเร่งล้อมคอกทุนดิจิทัล)

ดาต้าเซ็นเตอร์กลางกรุงไม่ได้จุดชนวนเพียงความกลัวเรื่องถังน้ำมัน แต่กำลังเปิดให้เห็นปัญหาใหญ่กว่า คือรัฐเร่งดึงทุนเทคโนโลยีเข้าประเทศ ทั้งที่กฎหมาย ผังเมือง และระบบตรวจสอบยังวิ่งตามหลัง เมื่อแต่ละหน่วยงานถือกฎหมายคนละฉบับ คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่า “ใครอนุญาต” แต่คือที่ผ่านมา “ใครรับผิดชอบความปลอดภัยของประชาชน”

2 พื้นที่ – 2 ตัวเลข :

กระแสความวิตกเรื่อง ดาต้าเซ็นเตอร์กลางกรุงเทพมหานคร ขยายตัวอย่างรวดเร็ว หลังปรากฏ…ข้อมูลการติดตั้งถังเก็บน้ำมันดีเซลจำนวนมากสำหรับเดินเครื่องกำเนิดไฟฟ้าสำรอง โดยมีอย่างน้อย 2 พื้นที่ซึ่งต้องแยกออกจากกันให้ชัดเจน

แห่งแรก คือ…อาคารดาต้าเซ็นเตอร์ใกล้โรงพยาบาลพระราม 9 ซึ่ง กระทรวงพลังงาน ระบุว่า…พบถังน้ำมันความจุรวมกว่า 200,000 ลิตร มีการนำน้ำมันเข้าไปเก็บโดยยังไม่ได้รับใบอนุญาตตามกฎหมายควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง เจ้าพนักงานจึงสั่งให้สูบน้ำมันออก และกรมธุรกิจพลังงานเตรียมแจ้งความดำเนินคดี

อีกแห่งอยู่ในซอยรามคำแหง 28 เขตบางกะปิ มีข้อมูลว่า…ติดตั้งถังน้ำมันดีเซลใต้ดินรวมประมาณ 429,000 ลิตร กรณีนี้ถูกเปิดเผยโดยนายศุภณัฐ มีนชัยนันท์ สส.กรุงเทพมหานคร พรรคประชาชน ก่อนขยายเป็นคำถามเรื่องความปลอดภัย ผังเมือง และช่องว่างของเกณฑ์ประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม

ดังนั้น ตัวเลข 200,000 ลิตรกับ 429,000 ลิตรจึงไม่ควรถูกนำไปปะปนกัน เพราะเป็นคนละพื้นที่และมีสถานะการตรวจสอบแตกต่างกัน แต่ทั้ง 2 กรณีกลับชี้ไปยังปัญหาเดียวกัน คือ…ระบบอนุญาตที่แยกส่วนจนไม่มีหน่วยงานใดเห็นความเสี่ยงทั้งหมดของโครงการตั้งแต่ต้น

โกดังในใบอนุญาต – ศูนย์ข้อมูลในโลกจริง :

นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ยอมรับว่า…ที่ผ่านมากฎหมายยังไม่มีนิยามดาต้าเซ็นเตอร์อย่างชัดเจน ผู้ประกอบการบางรายจึงขออนุญาตก่อสร้างในลักษณะ “อาคารคลังสินค้า” ซึ่งไม่อยู่ภายใต้หลักเกณฑ์เดียวกับโรงงานหรือกิจการที่ต้องจัดทำรายงาน EIA

ในช่วงปี 2564–2565 มีโครงการยื่นขออนุญาตต่อ กทม.จำนวน 6 แห่ง ได้รับอนุญาตแล้ว 3 แห่ง ส่วนอีก 3 แห่งถูกชะลอเพื่อทบทวนมาตรฐาน โดย กทม.ยืนยันว่า…ดาต้าเซ็นเตอร์ขนาดประมาณ 20 เมกะวัตต์ไม่ได้กระทบปริมาณไฟฟ้าและน้ำประปาในภาพรวม แต่ความกังวลสำคัญกลับอยู่ที่น้ำมันสำรอง ซึ่งดาต้าเซ็นเตอร์ต้องเตรียมไว้เพื่อให้ระบบทำงานต่อเนื่องในภาวะฉุกเฉิน

ข้อเท็จจริงนี้ทำให้เกิดคำถามว่า…เหตุใดอาคารที่ต้องมีทั้งระบบไฟฟ้ากำลังสูง เครื่องกำเนิดไฟฟ้า ระบบหล่อเย็น และน้ำมันเชื้อเพลิงจำนวนมหาศาล จึงสามารถเข้าสู่กระบวนการอนุญาตในสถานะใกล้เคียง “โกดัง” โดยไม่ต้องผ่านการประเมินความเสี่ยงทั้งหมดในคราวเดียว

รัฐบาลรับ – กฎหมายมีรูรั่ว :

นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.คลัง ซึ่งได้รับมอบหมายจาก นายกรัฐมนตรี ให้เป็น…ประธานคณะกรรมการนโยบายการประกอบกิจการดาต้าเซ็นเตอร์ ยอมรับว่า…กิจการดังกล่าวเป็นอุตสาหกรรมใหม่ และมีผู้ประกอบการบางรายอาศัยช่องว่างของกฎหมายในการดำเนินธุรกิจ

นายเอกนิติ ประกาศว่า…“หากพบว่าผู้ประกอบการยื่นขออนุญาตเป็นโกดังหรือคลังสินค้า แต่กลับเปิดเป็นดาต้าเซ็นเตอร์ จะต้องใช้มาตรการทางกฎหมายดำเนินการอย่างเด็ดขาด และต้องรื้อระบบกำกับดูแลใหม่ทั้งหมด”

พร้อมกันนี้ ได้สั่งให้ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน หรือ BOI รวบรวมรายชื่อและตรวจสอบโครงการที่อาจขออนุญาตไม่ตรงกับกิจการจริง ก่อนนำเข้าสู่การประชุมบอร์ดดาต้าเซ็นเตอร์นัดแรกวันที่ 4 กันยายน

ท่าทีดังกล่าวถือเป็นการยอมรับโดยปริยายว่า…การส่งเสริมการลงทุนในช่วงที่ผ่านมาเดินหน้าเร็วกว่าระบบกำกับ แต่คำประกาศ “รื้อระบบใหม่” จะมีความหมายก็ต่อเมื่อรัฐบาลกล้าตรวจสอบโครงการที่ได้รับอนุมัติไปแล้ว ไม่ใช่ออกกติกาเข้มเฉพาะผู้ลงทุนรายใหม่ ขณะที่โครงการเดิมยังได้รับการยกเว้น

ดีอี ชี้หลายแห่งอยู่นอกกติกา :

นายไชยชนก ชิดชอบ รมว.ดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) ยอมรับว่า…ได้รับรายงานเรื่องดาต้าเซ็นเตอร์มาระยะหนึ่งแล้ว และพบว่า…มีดาต้าเซ็นเตอร์หลายแห่งตั้งอยู่ในพื้นที่ที่ไม่ได้รับอนุญาต ขณะนี้อยู่ระหว่างรวบรวมข้อมูล ตรวจสอบการเก็บน้ำมัน และความเชื่อมโยงกับกลุ่มทุนต่างชาติ

นายไชยชนก ระบุในสาระสำคัญว่า…“มีหลายแห่งที่อยู่ในพื้นที่ไม่ได้รับอนุญาต ต้องขอตรวจสอบจำนวน รายละเอียดการกักเก็บน้ำมัน และผู้เกี่ยวข้องให้ชัดเจนก่อน”

อย่างไรก็ตาม รัฐยังไม่ได้เปิดเผยรายชื่อโครงการ เจ้าของกิจการ หรือโครงสร้างผู้ถือหุ้น ดังนั้น ข้อมูลที่ว่า…บางโครงการเป็นทุนจากประเทศใดประเทศหนึ่งจึงยังไม่ควรถือเป็นข้อยุติ จนกว่าจะตรวจสอบกับทะเบียนนิติบุคคล เงื่อนไข BOI และผู้ได้รับประโยชน์ที่แท้จริง

ฝ่ายค้านจี้ตรวจย้อนหลัง :

นายวีระยุทธ กาญจน์ชูฉัตร สส.บัญชีรายชื่อและรองหัวหน้าพรรคประชาชน เรียกร้องให้ บอร์ดดาต้าเซ็นเตอร์ กล้าบังคับใช้หลักเกณฑ์ย้อนหลังกับโครงการที่ BOI อนุมัติแล้ว 57 โครงการ มูลค่ารวมกว่า 811,000 ล้านบาท โดยต้องตรวจทั้งการใช้น้ำ ไฟฟ้า ผลกระทบสิ่งแวดล้อม และเงื่อนไขการใช้วัตถุดิบหรือบริการภายในประเทศ

สาระสำคัญของข้อเรียกร้องคือ…“หากไม่ควบคุมโครงการเดิมย้อนหลัง ประเทศจะมีมาตรฐานสองชุด โครงการใหม่ถูกตรวจเข้ม แต่โครงการมูลค่ามหาศาลที่อนุมัติไปแล้วกลับอยู่นอกกติกา”

ด้าน นายวิโรจน์ ลักขณาอดิศร รองหัวหน้าพรรคประชาชน เรียกร้องให้ กระทรวงพลังงานตรวจสอบใบอนุญาตถังน้ำมันกรณีรามคำแหง 28 พร้อมเสนอให้ กทม.กำหนดพื้นที่ตั้งดาต้าเซ็นเตอร์ในผังเมือง แก้ข้อบัญญัติควบคุมอาคาร และกำหนดมาตรฐานเฉพาะสำหรับโครงการที่ตั้งใกล้ชุมชน โรงเรียน และสถานพยาบาล

ข้อเสนอของฝ่ายค้านจึงขยับจากการเอาผิดเฉพาะราย ไปสู่การตั้งคำถามต่อโมเดลส่งเสริมการลงทุนว่า ประเทศไทยได้รับผลตอบแทนคุ้มกับทรัพยากรและความเสี่ยงที่ประชาชนต้องแบกรับหรือไม่?

นักวิชาการเตือน “ต้นทุนซ่อนเร้น” :

นายสนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ เตือนว่า….แม้ดาต้าเซ็นเตอร์มีความสำคัญต่อ AI และเศรษฐกิจดิจิทัล แต่ผลกระทบไม่ได้มีเพียงเรื่องน้ำมันสำรอง หากยังรวมถึงการใช้ไฟฟ้าและน้ำปริมาณสูง เสียงจากระบบทำความเย็น ไอเสียจากเครื่องกำเนิดไฟฟ้า ตลอดจนความร้อนสะสมในพื้นที่เมือง

นายสนธิ ให้ข้อสังเกตว่า…“ดาต้าเซ็นเตอร์อาจสร้างรายได้และรองรับเศรษฐกิจดิจิทัล แต่หากไม่มีมาตรการกำกับที่ดี ประชาชนในพื้นที่อาจเป็นผู้รับภาระค่าไฟ มลพิษ ความเสี่ยง และต้นทุนโครงสร้างพื้นฐานแทนผู้ลงทุน”

คำเตือนนี้หักล้างความเข้าใจที่ว่า…เมื่อปริมาณน้ำและไฟฟ้ายัง “เพียงพอ” ก็เท่ากับไม่มีผลกระทบ เพราะความเพียงพอในวันนี้ไม่ได้ตอบคำถามเรื่องต้นทุนระยะยาว ภัยฉุกเฉิน และผลกระทบสะสมเมื่อมีหลายโครงการกระจุกตัวในพื้นที่เดียวกัน

ตำรวจรอรับคดี – ความมั่นคงยังเงียบ :

ในส่วนของตำรวจ ขณะนี้ ยังไม่ปรากฏคำแถลงโดยตรงจาก…สำนักงานตำรวจแห่งชาติหรือกองบัญชาการตำรวจนครบาล พบเพียงการประกาศของกรมธุรกิจพลังงานว่าจะเข้าแจ้งความ และการประสานตำรวจให้สืบสวนผู้เกี่ยวข้อง จึงยังไม่ควรใช้ถ้อยคำว่า “จับกุม” หรือสรุปว่า…บุคคลใดกระทำผิด จนกว่าจะมีการแจ้งข้อกล่าวหาอย่างเป็นทางการ

ขณะที่ กระทรวงกลาโหมและกองทัพยังไม่มีความเห็นต่อกรณีนี้โดยตรง แต่รัฐบาลไม่ควรมองดาต้าเซ็นเตอร์เฉพาะในฐานะ อาคารหรือผู้ใช้ไฟฟ้ารายใหญ่ เพราะหากมีการ…จัดเก็บข้อมูลของหน่วยงานรัฐ ระบบการเงิน หรือโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ ก็ย่อมเกี่ยวข้องกับ ความมั่นคงทางไซเบอร์ โครงสร้างผู้ถือหุ้น และอำนาจควบคุมข้อมูลด้วย

อย่างไรก็ตาม ประเด็นความมั่นคงต้องตั้งอยู่บนหลักฐาน ไม่ควรนำสัญชาติของผู้ลงทุนมาใช้สร้างความหวาดกลัวโดยไม่มีข้อมูลรองรับ

ใครได้กำไร – ใครรับความเสี่ยง :

วิกฤตครั้งนี้ สะท้อนความย้อนแย้งของนโยบายรัฐ ด้านหนึ่งรัฐบาลแข่งขันดึงดูดทุนดิจิทัลด้วยสิทธิประโยชน์จาก BOI แต่อีกด้านหนึ่งกลับเพิ่งเร่งสร้างนิยาม กฎหมาย และคณะกรรมการกำกับ หลังประชาชนและฝ่ายค้านเปิดเผยความเสี่ยงกลางชุมชน

ปัญหาจึงไม่ใช่การเลือกระหว่าง “เอา” หรือ “ไม่เอา” ดาต้าเซ็นเตอร์ ประเทศไทยยังต้องการโครงสร้างพื้นฐานรองรับ AI คลาวด์ และเศรษฐกิจดิจิทัล แต่ต้องตอบให้ได้ว่า…โครงการควรตั้งตรงไหน? ใช้ทรัพยากรได้เท่าใด? ต้องมีเขตกันชนเพียงใด? ใครตรวจถังน้ำมัน? ใครรับผิดชอบแผนฉุกเฉิน? และชุมชนมีสิทธิรับรู้หรือคัดค้านในขั้นตอนใด?

เหนือสิ่งอื่นใด รัฐบาลต้องเปิดเผยรายชื่อและสถานะใบอนุญาตของดาต้าเซ็นเตอร์ทุกแห่ง ตรวจสอบย้อนหลังโครงการที่ได้รับส่งเสริมการลงทุน และจัดตั้งระบบ “ใบอนุญาตเดียว–เจ้าภาพเดียว” เพื่อไม่ให้ผู้ประกอบการเดินผ่านช่องว่างระหว่างหน่วยงาน

ถ้า การประชุมบอร์ดวันที่ 4 กันยายน จบลงเพียงการตั้งคณะทำงาน หรือสั่งศึกษาหลักเกณฑ์เพิ่มเติม คำว่า…“รื้อระบบ” ก็อาจเป็นเพียงการบริหารกระแส แต่ถ้ารัฐบาลกล้าเปิดข้อมูล ตรวจย้อนหลัง และกำหนดความรับผิดของทุกหน่วยงานอย่างชัดเจน ถังน้ำมันกลางกรุงครั้งนี้อาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการจัดระเบียบทุนดิจิทัลครั้งสำคัญ

เพราะใน เมืองที่เทคโนโลยีวิ่งเร็วขึ้นทุกวัน กฎหมายจะเดินตามหลังไม่ได้ โดยเฉพาะเมื่อสิ่งที่วางเดิมพันอยู่กลางชุมชน ไม่ใช่เพียงข้อมูลในเครื่องคอมพิวเตอร์ แต่คือ…ชีวิตและความปลอดภัยของประชาชน!!!.