(‘อ่านเกม’ IMF– ธนาคารโลก! จาก ‘กันชนเศรษฐกิจ’ สู่…ทุน งาน และทางรอดของไทย)
เวทีสำคัญวานนี้ (15) สะท้อนโจทย์ร่วม – รักษาเสถียรภาพ พร้อมสร้างการเติบโตรอบใหม่? แต่เงินลงทุนจะมีความหมาย เมื่อเปลี่ยนเป็น…งานคุณภาพ ธุรกิจที่แข่งขันได้ และชีวิตที่มั่นคงขึ้น จำเป็นที่ไทยต้องเดินต่อจากการประกาศวิสัยทัศน์ สู่…แผนปฏิบัติที่ระบุผู้รับผิดชอบ กำหนดเวลา และวัดผลถึงประชาชน
การประชุมประจำปี IMF–World Bank Group ที่กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 2569 มีทั้ง…เวทีประเมินเศรษฐกิจโลก การหารือด้านการพัฒนา การระดมทุน และความร่วมมือทวิภาคี เมื่อประมวลเวทีสำคัญเข้าด้วยกัน “ทีมข่าวยุทธศาสตร์” มองนี้เห็น…แกนร่วม 3 เรื่อง ได้แก่ 1.สร้างกันชนรับความผันผวน 2.เปลี่ยนโครงสร้างเพื่อเพิ่มผลิตภาพ และ 3.กระจายผลประโยชน์จากการเติบโต
สำหรับ ประเทศไทย ประเด็นชี้ขาด! จึงอยู่ที่…ความสามารถในการเชื่อมทั้ง 3 เรื่องเข้าด้วยกัน หากรักษาเสถียรภาพได้ แต่ธุรกิจไม่ลงทุนและแรงงานไม่มีทักษะใหม่ เศรษฐกิจก็ขยายตัวได้จำกัด ขณะเดียวกัน หากเร่งลงทุนโดยละเลยภาระหนี้ ต้นทุนพลังงาน และความเหลื่อมล้ำ การเติบโตอาจสร้างความเปราะบางรอบใหม่ขึ้นมาแทน
โลกเตือน ไทยต้องตั้งหลัก :
เวที Global Debate ภายใต้หัวข้อ “Forging Resilient and Dynamic Economies for the Future” รวมผู้กำหนดนโยบายสำคัญ ได้แก่ นางคริสตาลินา จอร์เจียวา กรรมการจัดการ IMF, ดร.เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.คลัง, Kyriakos Pierrakakis ประธานยูโรกรุ๊ปและรัฐมนตรีเศรษฐกิจและการคลังกรีซ, Luis Caputo รัฐมนตรีเศรษฐกิจอาร์เจนตินา และ Olayemi Cardoso ผู้ว่าการธนาคารกลางไนจีเรีย
ประเด็นการหารือ…ครอบคลุมภูมิรัฐศาสตร์ เทคโนโลยี ประชากร และการค้า โดยให้น้ำหนักกับการรับมือความเสี่ยงเฉพาะหน้า ควบคู่การปฏิรูประยะยาว
นางจอร์เจียวา เตือนถึง…ภาระหนี้และพื้นที่รองรับวิกฤตที่ลดลง พร้อมเรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ จัดระเบียบการคลัง ส่วน รองนายกฯเอกนิติ เปรียบไทยเป็น “เรือลำเล็ก” ที่ต้องเผชิญแรงกระแทกจากพลังงาน การแบ่งขั้วเศรษฐกิจ ต้นทุนเงิน และ AI โดยเสนอให้รักษาความเชื่อมั่น พร้อมเชื่อมเงินลงทุนเข้ากับการพัฒนาทักษะผ่าน Skill Bridge
เสียงจากประเทศอื่นช่วยขยายภาพปัญหาให้ชัดขึ้น Pierrakakis ให้น้ำหนักกับการเพิ่มผลิตภาพและเชื่อมตลาดทุนยุโรป Caputo นำเสนอการปรับฐานะการคลังของอาร์เจนตินา ขณะที่ Cardoso กล่าวถึงการปฏิรูปเงินอุดหนุนพลังงานและระบบอัตราแลกเปลี่ยนของไนจีเรีย
ทั้งหมดเป็น…ประสบการณ์และข้อเสนอของผู้ร่วมเสวนา ซึ่งต้องพิจารณาตามบริบทของแต่ละประเทศ
บทเรียนสำหรับไทย ก็คือ…การปฏิรูปต้องมีทั้งความน่าเชื่อถือและความสามารถในการประคองผู้ได้รับผลกระทบ การปรับราคา ลดอุดหนุน หรือแก้กฎเกณฑ์อาจจำเป็น แต่หากไม่มีมาตรการเปลี่ยนผ่านที่ตรงกลุ่ม ต้นทุนทางสังคมอาจบั่นทอนแรงสนับสนุนจนการปฏิรูปเดินต่อไม่ได้
ทุนต้องสร้างชีวิต :
ในการประชุม Development Committee ครั้งที่ 114 รองนายกฯเอกนิติ กล่าวในนาม กลุ่มประเทศออกเสียงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเสนอว่า…เงินทุนเพื่อการพัฒนาต้องสร้างประโยชน์ที่ประชาชนสัมผัสได้ ทั้งงานคุณภาพ ความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น และโอกาสของธุรกิจท้องถิ่น พร้อมเน้น การนำองค์ความรู้ของธนาคารโลกไปสู่การปฏิบัติที่วัดผลได้ มีความโปร่งใส และตรวจสอบความรับผิดชอบได้
นัยสำคัญอยู่ที่การเปลี่ยนเกณฑ์ประเมินความสำเร็จ จากมูลค่าเงินที่ระดมได้ ไปสู่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง
ดังนั้น ประเทศไทยจึงควรถามทุกโครงการลงทุน ว่า…สร้างงานประเภทใด คนไทยได้รับการถ่ายทอดทักษะเพียงใด ผู้ประกอบการท้องถิ่นเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานได้หรือไม่ และรัฐต้องรับภาระระยะยาวเท่าไร?
ข้อเสนอดังกล่าว เป็นท่าทีที่…ประเทศไทยนำเสนอต่อเวที ดังนั้น การติดตามต่อจากนี้ จะต้องดูว่า…ได้ถูกแปลงเป็นเงื่อนไขโครงการและตัวชี้วัดอย่างไร?
เอเชียโต แต่เสี่ยงต่างกัน :
การนำเสนอแนวโน้มเศรษฐกิจเอเชียและแปซิฟิกของ IMF ได้ให้น้ำหนักกับ…ความสามารถในการประคองการเติบโต ขณะเดียวกัน ก็เตือนถึงความแตกต่างระหว่างประเทศ ความเสี่ยงด้านพลังงาน เงินเฟ้อ อัตราแลกเปลี่ยน และความคาดหวังต่อ AI
แนวนโยบายสำคัญ ก็คือ…การรักษาเสถียรภาพราคา ฟื้นพื้นที่การคลัง และช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบอย่างตรงเป้า
เมื่ออ่านประกอบกับ Global Debate จะเห็นว่า…การเติบโตระดับภูมิภาคไม่ได้รับประกันว่าทุกประเทศและทุกครัวเรือนจะฟื้นพร้อมกัน ประเทศที่เข้าถึงทุน เทคโนโลยี และพลังงานมั่นคง ย่อมมีความพร้อมมากกว่า ส่วนแรงงานทักษะต่ำและธุรกิจที่มีเงินหมุนเวียนจำกัด อาจรับต้นทุนการปรับตัวก่อนเห็นรายได้เพิ่ม
สำหรับไทย ความเสี่ยง! จึงส่งผ่านหลายช่องทางพร้อมกัน ตั้งแต่ต้น…ทุนขนส่งและวัตถุดิบ ไปจนถึงคำสั่งซื้อ การท่องเที่ยว และภาระผ่อนชำระ การออกมาตรการแบบเดียวครอบคลุมทุกกลุ่มอาจใช้งบประมาณสูง แต่ช่วยผู้เดือดร้อนได้ไม่ตรงจุด
เปิดประตู ต้องมีโครงการ :
เวทีร่วมกับ World Economic Forum ในหัวข้อ “Global Capital in a Fragmented World” เชื่อมการหารือเรื่อง…เงินทุนกับความเสี่ยงภูมิรัฐศาสตร์ เทคโนโลยี และการลงทุนอย่างยั่งยืน ขณะที่ วงทวิภาคี กับ Masato Kanda ประธานธนาคารพัฒนาเอเชีย มีทั้งการแลกเปลี่ยนสัญญาเงินกู้โครงการพัฒนาระบบสาธารณสุข และการหารือเรื่องจัดการน้ำ ส่วนการพบ Satsuki Katayama รัฐมนตรีคลังญี่ปุ่น มุ่งต่อยอดความร่วมมือด้านอุตสาหกรรม เทคโนโลยี และทักษะ
สถานะของแต่ละเรื่องมีความหมายต่างกัน การหารือ คือ…การเปิดช่องทาง ส่วน สัญญาหรือโครงการ ต้องติดตามเงื่อนไขและขั้นตอนดำเนินงานต่อไป โดยเฉพาะ เวทีระดมความสนใจจากนักลงทุน ที่ยังไม่ใช้เงินลงทุนที่ได้เกิดขึ้นแล้ว
โจทย์หลังการประชุม? จึงอยู่ที่การจัดทำ โครงการที่พร้อมรับการลงทุน มีรายละเอียดรายได้ ความเสี่ยง กฎเกณฑ์ และผลกระทบต่อชุมชนชัดเจน หากเตรียมส่วนนี้ไม่พร้อม ความสนใจจากต่างประเทศอาจหยุดอยู่เพียงการเจรจา
หลายเวที เป้าหมายเดียว :
เมื่อนำสาระทั้งหมดมาเชื่อมกัน Global Debate ชี้แรงกระแทกและแนวทางตั้งหลัก เวทีเอเชีย ช่วยระบุความเปราะบางที่แตกต่างกัน Development Committee ตั้งคำถามว่าเงินทุนควรสร้างผลลัพธ์ให้ใคร ส่วน WEF และวงทวิภาคี ได้ “เปิดช่องทาง” นำทรัพยากรเข้ามาสนับสนุน
ในระดับประเทศไทย ความเชื่อมโยงนี้…ควรนำไปสู่งานที่มีผลิตภาพและรายได้ดีขึ้น
ในระดับอาเซียน โครงข่ายพลังงานและบริการดิจิทัลที่เชื่อมกันอาจช่วยลดต้นทุนและขยายตลาด
ระดับเอเชีย ต้องระวังการเติบโตที่กระจุกในประเทศหรืออุตสาหกรรมบางกลุ่ม
ขณะที่ ในระดับโลก ความร่วมมือด้านเงินทุนและกติกายังจำเป็นต่อการลดต้นทุนจากความแบ่งขั้ว
อย่างไรก็ดี ผลประโยชน์จะเกิดขึ้นมากน้อยเพียงใดขึ้นอยู่กับการออกแบบนโยบาย การลงทุนเทคโนโลยีอาจเพิ่มผลิตภาพ แต่ก็กระทบงานเดิม พลังงานสะอาดช่วยลดความเสี่ยงระยะยาว อีกทั้งยังมีต้นทุนเปลี่ยนผ่าน และการใช้ทุนเอกชนในบริการสาธารณะต้องรักษาสมดุลระหว่างผลตอบแทนกับการเข้าถึงของประชาชน
จุดแข็ง ต้องต่อยอด :
เมื่อ “ทีมข่าวยุทธศาสตร์” ประเมินด้วยกรอบ SWOA Analylsis หรือ วิเคราะห์ จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และการลงมือทำ พบว่า…จุดแข็ง ของไทยที่เห็นจากเวทีครั้งนี้ ก็คือ…ช่องทางเชื่อมผู้กำหนดนโยบาย สถาบันการเงินเพื่อการพัฒนา และนักลงทุนเข้าด้วยกัน
แต่เครือข่ายความร่วมมือจะมีคุณค่า ต่อเมื่อ…หน่วยงานไทยสามารถร่วมกันผลักดันโครงการให้เดินหน้าได้
ดังนั้น รัฐจึงควรใช้โอกาสนี้ เชื่อมการลงทุน การศึกษา แรงงาน และผู้ประกอบการท้องถิ่น ตั้งแต่ขั้นออกแบบโครงการ เพื่อให้เงินทุนสร้างความสามารถที่อยู่ต่อได้ในประเทศ
จุดอ่อน คือ…รอยต่อ :
ความเสี่ยงสำคัญ คือ…แต่ละหน่วยงานอาจทำงานสำเร็จตามตัวชี้วัดของตนเอง แต่ผลรวมยังไม่ถึงประชาชน เช่น ดึงดูดโครงการได้โดยผลิตคนไม่ทัน หรือจัดอบรมจำนวนมากโดยไม่เชื่อมกับตำแหน่งงาน
การรักษาวินัยการคลังจึงต้องเดินคู่กับการเพิ่มคุณภาพรายจ่าย รัฐควรลดโครงการซ้ำซ้อนและงบที่ให้ผลต่ำ เพื่อรักษาพื้นที่สำหรับบริการจำเป็น การยกระดับทักษะ และการคุ้มครองผู้ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนผ่าน
โอกาส ต้องวัดถึงคน :
พลังงานสะอาด เทคโนโลยี และความร่วมมือภูมิภาค เปิดโอกาส ให้ไทยยกระดับธุรกิจ แต่เกณฑ์คัดเลือกโครงการ ควรครอบคลุมงานที่เกิดขึ้นจริง ค่าจ้างหลังพัฒนาทักษะ การจัดซื้อจากผู้ประกอบการไทย และต้นทุนที่ประชาชนลดลง
สำหรับอาเซียน การเชื่อมตลาดควรเปิดทางให้ธุรกิจขนาดเล็กเข้าร่วมได้ด้วย มิฉะนั้น โอกาสจากตลาดที่ใหญ่ขึ้นอาจกระจุกอยู่กับบริษัทที่มีทุนและบุคลากรพร้อมอยู่แล้ว
ลงมือทำ ก่อนโอกาสผ่านไป :
ข้อเสนอจาก…บทวิเคราะห์ ของ “ทีมยุทธศาสตร์” ก็คือ…ภายใน 90 วันหลังการประชุม
จำเป็นที่…ภาครัฐควรรวบรวมผลหารือเป็นรายการสาธารณะ แยกเรื่องที่ลงนามแล้ว อยู่ระหว่างเจรจา และยังเป็นแนวคิด พร้อม…ระบุเจ้าภาพ ขั้นตอนถัดไป และกำหนดเวลาติดตาม ทั้งนี้ กรอบ 90 วันเป็นข้อเสนอเพื่อการติดตามข่าวและนโยบาย มิใช่กำหนดเวลาที่ที่ประชุมประกาศ
ภาคธุรกิจ เอง ก็ควร…ทบทวนความเสี่ยงพลังงาน ค่าเงิน และต้นทุนเงิน ก่อนเลือกลงทุนเทคโนโลยีที่แก้ปัญหาหรือเพิ่มรายได้ได้จริง พร้อมจัดทำแผนพัฒนาคนควบคู่กัน ส่วน ภาคแรงงาน ก็ควรเข้าถึง การฝึกทักษะที่ผูกกับงานและรายได้ โดยมีการช่วยเหลือระหว่างเรียนหรือเปลี่ยนอาชีพสำหรับผู้ที่จำเป็น
สำหรับ ภาคครัวเรือน ทางออกเริ่มจากการประเมินรายได้ ภาระหนี้ และเงินสำรองตามความเป็นจริง ขณะที่ รัฐบาลและสถาบันการเงิน จะต้องทำให้ช่องทางปรับโครงสร้างหนี้และความช่วยเหลือเข้าถึงได้ก่อนปัญหารุนแรง
สิ่งที่จะต้อง จับตา…หลังเวทีวันที่ 15 ตุลาคม จึงมีทั้ง…ความคืบหน้าโครงการ คุณภาพงานที่สร้างขึ้น และผู้ที่ได้รับประโยชน์จริง เพราะบทพิสูจน์ยุทธศาสตร์เศรษฐกิจจะปรากฏเมื่อเงินทุนเปลี่ยนเป็นความสามารถ และประชาชนมีทางเลือกในการดำรงชีวิตมากขึ้น!!!.
