จับตา! ปมพรรคประชาชน ฟ้อง กกต. เคสท์ “บาร์โค้ด” บนบัตรเลือกตั้ง คาด…ผลเลือกตั้งไม่ถึงขั้น “โมฆะ” แต่อีกฉาก อาจนำสู่ความขัดแย้งเชิงสถาบันของรัฐ? และอาจกลายเป็น “จุดเริ่มต้น” ของการต่อสู้ทางการเมืองว่าด้วยเรื่อง “ความน่าเชื่อถือของการเลือกตั้ง”

การเคลื่อนไหวของ พรรคประชาชนที่ยื่นดำเนินคดีกับคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ตามมาตรา 157 จากกรณีการพิมพ์บาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง ได้เปลี่ยนประเด็นทางเทคนิคของการจัดการเลือกตั้งให้กลายเป็นข้อถกเถียงทางการเมืองที่มีนัยสำคัญมากขึ้นกว่าที่หลายฝ่ายคาดคิด

คำถามสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาคือ…บาร์โค้ดหรือคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง อาจเปิดช่องให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับไปถึงผู้ใช้สิทธิหรือไม่???

หากมีความเป็นไปได้เช่นนั้นจริง! ก็ย่อม กระทบต่อ…หลักการพื้นฐานของระบอบประชาธิปไตย

นั่นคือ…การเลือกตั้งต้องเป็นการออกเสียงโดยลับ!!??

แม้หลายฝ่ายประเมินว่า…เรื่องนี้อาจไม่ถึงขั้นทำให้การเลือกตั้งเป็นโมฆะ แต่สิ่งที่อาจเกิดขึ้นก่อนหน้านั้นคือ ความชอบธรรมทางการเมืองของกระบวนการเลือกตั้งอาจถูกตั้งคำถาม และเมื่อกระบวนการถูกตั้งคำถาม ความเชื่อมั่นต่อระบบก็ย่อมถูกกระทบตามไปด้วย

หากพิจารณาในภาพรวม จะเห็นว่า…ปัญหานี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการฟ้องร้องระหว่าง พรรคการเมืองกับองค์กรอิสระเท่านั้น แต่กำลังพัฒนาไปสู่ความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างสถาบันของรัฐหลายฝ่าย

ขณะนี้ มีอย่างน้อย 3 สถาบันที่อยู่ในสมการของเรื่องนี้ ได้แก่ ผู้ตรวจการแผ่นดิน ศาลรัฐธรรมนูญ และคณะกรรมการการเลือกตั้ง

ขณะที่ พรรคประชาชนได้เข้ามาเคลื่อนไหวทั้งในช่องทางกฎหมายและทางการเมือง ทำให้สถานการณ์ดังกล่าวเริ่มมีลักษณะของความขัดแย้งเชิงสถาบันของรัฐ หรือที่ ในทางรัฐศาสตร์ เรียกว่า institutional contest

กล่าวอีกนัยหนึ่ง ประเด็นบาร์โค้ดบัตรเลือกตั้ง อาจไม่ได้เป็นเพียงข้อพิพาททางเทคนิค แต่กำลังกลายเป็นการเปิดแนวรบใหม่ในสนามเลือกตั้งของการเมืองไทย!!??

การเคลื่อนไหวครั้งนี้สะท้อนว่า…การต่อสู้ทางการเมืองไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการแข่งขันในคูหาเลือกตั้งอีกต่อไป

หากแต่ ขยายไปสู่การตีความกฎหมาย การตรวจสอบองค์กรอิสระ และการตั้งคำถามต่อโครงสร้างของระบบเลือกตั้ง เอง

หากประเมินแนวโน้มทางการเมืองในช่วงสามถึงหกเดือนข้างหน้า มีความเป็นไปได้สูงว่าประเด็นนี้จะถูกขยายผลในหลายทิศทาง

ประการแรก ประเด็นเรื่อง “การปฏิรูป กกต.” มีแนวโน้มถูกหยิบยกขึ้นมาอภิปรายอย่างเข้มข้นมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่อง…อำนาจหน้าที่ ความโปร่งใส หรือกลไกตรวจสอบองค์กรอิสระ

ประการที่ 2 พรรคฝ่ายค้านอาจใช้เวทีรัฐสภาในการผลักดันการแก้ไขรัฐธรรมนูญเป็นรายมาตรา โดยเฉพาะ ข้อเสนอที่เกี่ยวข้องกับการเปิดช่องให้ประชาชนเข้าชื่อถอดถอนองค์กรอิสระ หรือการปรับโครงสร้างการทำงานของ กกต.

ประการที่ 3 ความขัดแย้งระหว่างองค์กรรัฐกับฝ่ายการเมืองมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น สถานการณ์อาจเห็น ภาพของความตึงเครียด ระหว่าง…กกต. กับพรรคฝ่ายค้าน

หรือแม้แต่ความเห็นที่แตกต่างกันระหว่าง…สถาบันรัฐบางแห่งกับฝ่ายการเมือง

ทั้งหมดนี้ มันได้สะท้อนว่า…ประเด็นบาร์โค้ดบัตรเลือกตั้งกำลังกลายเป็น “จุดเริ่มต้น” ของความขัดแย้งในระดับโครงสร้าง ซึ่งมีลักษณะคล้ายสงครามสถาบันรัฐที่กำลังก่อตัวขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่อาจเปลี่ยนแปลงจริงจากกรณีนี้ อาจไม่ใช่พฤติกรรมของนักการเมือง แต่คือ…ระดับความเชื่อมั่นของประชาชนต่อกระบวนการเลือกตั้ง!!!

ในระบอบประชาธิปไตย ความชอบธรรมของอำนาจรัฐตั้งอยู่บนความเชื่อมั่นของประชาชนต่อกระบวนการเลือกตั้ง หากประชาชนเริ่มตั้งคำถามว่าการเลือกตั้งอาจไม่เป็นความลับอย่างแท้จริง ความเชื่อมั่นต่อระบบก็ย่อมลดลง!!??

และเมื่อความเชื่อมั่นต่อกระบวนการลดลง สิ่งที่ได้รับผลกระทบไม่ใช่เพียงรัฐบาลใดรัฐบาลหนึ่ง แต่คือ…ความน่าเชื่อถือของระบอบประชาธิปไตยทั้งระบบ

ประเด็นสำคัญที่สุด! ของคดีนี้ จึงอยู่ที่คำถามเดียว นั่นคือ…บาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งสามารถเชื่อมโยงไปถึงผู้ใช้สิทธิได้หรือไม่???

หากพิสูจน์ได้ว่า…ไม่สามารถเชื่อมโยงได้จริง เรื่องนี้อาจจบลงในระดับหนึ่ง

แต่ถ้ามีหลักฐานที่ชี้ให้เห็นว่า…สามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงผู้ใช้สิทธิได้!!! สถานการณ์จะเปลี่ยนทันที!!??

เพราะมันจะเข้าประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ หลักการพื้นฐานของรัฐธรรมนูญ นั่นคือ…การเลือกตั้งต้องเป็นการออกเสียงโดยลับ

ดังนั้น แม้กรณีบาร์โค้ดบัตรเลือกตั้ง จะไม่ถึงขั้นทำให้การเลือกตั้งเป็นโมฆะ แต่สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นอาจสำคัญกว่านั้น

สิ่งนี้…มันก็อาจจะเป็น “จุดเริ่มต้น” ของการต่อสู้ทางการเมืองอีกแนวหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่การต่อสู้ เพื่อ…คะแนนเสียงเพียงอย่างเดียว

หากแต่เป็นการต่อสู้เพื่อ…ความน่าเชื่อถือของกระบวนการเลือกตั้ง

และเมื่อ การเมืองเข้าสู่สนามการต่อสู้เรื่องความชอบธรรมของระบบ! นั่นอาจหมายความว่า…แนวรบใหม่ของการเมืองไทยได้เริ่มต้นขึ้นแล้วจริงๆ.