กรมทรัพย์สินทางปัญญา หารือสมาคมผู้สร้างภาพยนตร์แห่งสหรัฐฯ ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก วางแนวทางบริหารลิขสิทธิ์ในยุค AI มุ่งสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาเทคโนโลยี การใช้ข้อมูลอย่างถูกต้องตามกฎหมาย และการคุ้มครองสิทธิผู้สร้างสรรค์อย่างยั่งยืน

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา(DIP) กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า ปัจจุบัน AI เข้ามามีบทบาท ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัล เทคโนโลยี และอุตสาหกรรมสร้างสรรค์เพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้การนําผลงานอันมี ลิขสิทธิ์มาใช้ในการพัฒนาและฝึก AI กลายเป็นประเด็นสําคัญที่ได้รับความสนใจทั้งในระดับประเทศและระดับ สากล กรมทรัพย์สินทางปัญญาจึงให้ความสําคัญกับการเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้งานลิขสิทธิ์ อย่างเหมาะสม ภายใต้หลักการเคารพสิทธิของเจ้าของผลงานและการใช้ประโยชน์อย่างมีความรับผิดชอบ เพื่อให้การพัฒนาเทคโนโลยีสามารถเดินหน้าควบคู่กับการคุ้มครองสิทธิของผู้สร้างสรรค์ได้อย่างสมดุลและยั่งยืน

อย่างไรก็ดี การกําหนดแนวทางที่เหมาะสมระหว่างการส่งเสริมการพัฒนา AI และการคุ้มครอง สิทธิของเจ้าของลิขสิทธิ์ ยังคงเป็นประเด็นสําคัญที่ประเทศไทยต้องดําเนินการอย่างรอบคอบ โดยกรมฯ อยู่ระหว่างศึกษาแนวทางการดําเนินการของต่างประเทศ เพื่อนํามาปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของไทย โดย อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญาเน้นย้ำว่า ตามกฎหมายลิขสิทธิ์ที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน หากข้อมูลที่นํามาใช้ฝึก AI ไม่ใช่ผลงานที่ตกเป็นสาธารณสมบัติ (Public Domain) หรือไม่ใช่ผลงานที่หมดอายุความคุ้มครองลิขสิทธิ์แล้ว ผู้ใช้งานจําเป็นต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์อย่างถูกต้อง เว้นแต่จะเข้าข่ายการใช้งานที่เป็นธรรม (Fair Use) เช่น เพื่อการศึกษาหรือวิจัยที่ไม่แสวงหากําไร เป็นต้น

ในประเด็นดังกล่าว กรมฯ ได้หารือกับสมาคมผู้สร้างภาพยนตร์แห่งสหรัฐอเมริกา ภูมิภาคเอเชีย แปซิฟิก (Motion Picture Association ASIA Pacific: MPA ASIA Pacific) นําโดย Mr. James Cheatley ผู้อํานวยการอาวุโสประจําภูมิภาค ด้านวิดีโอออนดีมานด์ (VOD) กิจการดิจิทัลและทรัพย์สินทางปัญญา โดยทั้งสองฝ่ายได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับประเด็นการบริหารจัดการลิขสิทธิ์ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการนําผลงานไปใช้พัฒนาและฝึก AI ซึ่งผู้แทน MPA ASIA Pacific เสนอว่า การใช้แนวทางการทําสัญญาอนุญาต ให้ใช้สิทธิแบบสมัครใจ (Voluntary Licensing) จะช่วยให้ผู้พัฒนา AI สามารถเข้าถึงชุดข้อมูล (Datasets) ได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย

ทั้งนี้ ฝ่าย MPA ASIA Pacific ยังได้ยกตัวอย่างแนวปฏิบัติของประเทศเกาหลีใต้ ที่มีการจัดทําคู่มือเกี่ยวกับการใช้งานลิขสิทธิ์ที่เป็นธรรมในการฝาก Generative AI เพื่อสร้างความเข้าใจ ที่ถูกต้องแก่สาธารณชน ซึ่งช่วยลดความกังวลและป้องกันข้อมูลที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับการนําข้อมูลลิขสิทธิ์ ไปใช้ฝาก AI ซึ่งกรมฯ มีความสนใจที่จะศึกษาและนําโมเดลจากประเทศเกาหลีใต้มาปรับใช้ในการจัดทําคู่มือ (Guidelines) ที่เกี่ยวข้องกับลิขสิทธิ์และAI ในอนาคต เพื่อสร้างความเข้าใจที่ชัดเจนแก่ผู้พัฒนา AI และบุคลากร ในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ อันจะช่วยป้องกันความสับสนและเพิ่มความชัดเจนในทางปฏิบัติให้กับทุกภาคส่วน ที่เกี่ยวข้องได้เป็นอย่างดี

ทั้งนี้ ในการหารือดังกล่าว ได้มีการพูดคุยถึงความคืบหน้าในการปรับปรุงกฎหมายลิขสิทธิ์ของไทย ในประเด็นเกี่ยวกับสิทธิของนักแสดง เพื่อรองรับการเข้าเป็นภาคีสนธิสัญญาว่าด้วยการแสดงและสิ่งบันทึกเสียงขององค์การทรัพย์สินทางปํญญาโลก (WIPO Performances and Phonograms Treaty: WPPT) โดยกรมฯ มีแผนจัดจ้างที่ปรึกษาเพื่อศึกษาผลกระทบต่ออุตสาหกรรมภาพยนตร์และรับฟังความเห็น จากผู้มีส่วนได้เสียอย่างรอบด้าน

นอกจากนี้ กรมฯ ยังอยู่ระหว่างการจัดทําร่างกฎหมายเฉพาะเพื่อกํากับดูแล การจัดเก็บและจัดสรรค่าตอบแทนการใช้งานอันมีลิขสิทธิ์ในประเทศไทยอย่างโปร่งใสและเป็นธรรม โดยมุ่งหวังว่าร่างกฎหมายทั้งสองฉบับจะช่วยยกระดับระบบการคุ้มครองและการบริหารการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ของไทย ให้มีประสิทธิภาพ ทันสมัย และสอดคล้องกับมาตรฐานระดับสากล

ในโอกาสนี้ กรมทรัพย์สินทางปัญญาได้เชิญ MPA ASIA Pacific ร่วมเป็นพันธมิตรในการขับเคลื่อน งาน Thailand Character & Content Expo (TCEX) 2026 ซึ่งกรมฯ มีกําหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 9 – 12 กรกฎาคม 2569 นี้ ณ ศูนย์การค้าสยามพารากอน เพื่อผลักดันอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ของไทยสู่ตลาดสากล พร้อมกันนี้ ยังได้เชิญชวนสมาชิกกลุ่มนักลงทุนของ MPA ASIA Pacific เข้าร่วมกิจกรรม Pitching เพื่อเฟ้นหา นักสร้างสรรค์ไทยหน้าใหม่ไปจนถึงระดับมืออาชีพมาร่วมงานและสร้างโอกาสในการจับคู่ธุรกิจระหว่างศิลปิน และเครือข่ายนักลงทุนและผู้ประกอบการระดับนานาชาติ เพื่อส่งเสริมการพัฒนาระบบนิเวศของอุตสาหกรรม และทรัพย์สินทางปัญญาของไทยให้มีความเข้มแข็ง เพื่อต่อยอดผลงานสร้างสรรค์ไทยสู่เชิงพาณิชย์และขยายโอกาสทางธุรกิจในระดับนานาชาติต่อไป.