(Food Security Model จาก…ส่งออกอาหาร สู่ ‘หุ้นส่วนความมั่นคงโลก’)
โลกเสี่ยงสงครามและภัยพิบัติ เปิดโอกาสให้ไทย “ต่อยอด…การผลิต – สำรอง – ส่งมอบอาหาร” สร้างตลาดระยะยาว แต่ “ยุทธศาสตร์ครัวโลก” ต้องเพิ่มรายได้เกษตรกร เปิดทาง SMEs และทำให้ประชาชนคนไทยมีอาหารเพียงพอในราคาที่ซื้อไหว
นาทีนี้ โลกกำลังเผชิญกับความเสี่ยง! ทั้งจาก…ปัญหาความขัดแย้งระหว่างประเทศ ภัยธรรมชาติ โรคระบาด “อุบัติเก่า-ใหม่” และการหยุดชะงักของระบบขนส่ง โดยทั้งหมด…กำลังทำให้ คำถามเรื่องอาหาร ที่ขยับจาก “ซื้อที่ไหนถูกที่สุด?” ไปสู่…“หากเกิดวิกฤต จะยังซื้อได้จากใคร? และสินค้าจะส่งถึงหรือไม่?”
สำหรับ ประเทศผู้ส่งออกอาหาร นี่คือ…โอกาสที่กว้างกว่าการขายสินค้าเพิ่มเป็นครั้งคราว เพราะความสามารถในการผลิตและส่งมอบอย่างต่อเนื่อง สามารถพัฒนาเป็นความร่วมมือทางเศรษฐกิจระยะยาวได้
ประเทศไทย จึงควรพิจารณาแนวคิด Food Security Model หรือ รูปแบบความร่วมมือด้านความมั่นคงทางอาหารเป็น…ยุทธศาสตร์เชื่อมการผลิต การซื้อขาย การสำรอง และการส่งมอบ
โดยมี “เป้าหมาย” ให้คู่ค้าไว้วางใจ ขณะเดียวกัน ต้องทำให้ฐานการผลิตและผู้บริโภคในประเทศมั่นคงขึ้นด้วย
โลกสำรองเพิ่ม :
คำแนะนำให้ครัวเรือนเตรียมอาหารและสิ่งจำเป็นมีอยู่จริงในหลายประเทศ…รัฐบาลฟินแลนด์ แนะนำให้คนของตัวเอง สำหรับอาหารเอาไว้อย่างน้อย 3 วัน ญี่ปุ่น แนะนำอย่างน้อย 3 วันและควรมีประมาณ 1 สัปดาห์ ส่วน เยอรมนี แนะนำให้พึ่งตนเองได้ประมาณ 10 วัน โดยครอบคลุมเหตุฉุกเฉินหลายประเภท ตั้งแต่…ภัยธรรมชาติ ไฟดับ ไปจนถึง ระบบจัดหาสินค้าสะดุด
คำแนะนำข้าง ไม่จำเป็นต้องรอให้โลก เกิด…สงครามโลกครั้งที่ 3
อย่างไรก็ตาม การเตรียมพร้อมดังกล่าว สะท้อนโจทย์สำคัญว่า…เมื่อระบบปกติหยุดทำงาน ประชาชนจะดำรงชีวิตได้อย่างไร? และรัฐจะรักษาการเข้าถึงอาหารของคนทั้งประเทศได้เพียงใด?
ในเชิงธุรกิจ ความต้องการจึงอาจกระจายตั้งแต่…วัตถุดิบสำหรับคลังสำรอง ไปถึง อาหารพร้อมกิน อาหารเก็บได้นาน และอาหารที่ใช้น้ำหรือพลังงานเตรียมน้อย ดังนั้น ผู้ผลิตที่เข้าใจ “ข้อจำกัด” ของผู้บริโภคในภาวะฉุกเฉินย่อมมีโอกาสพัฒนาสินค้าที่ตอบโจทย์ได้มากขึ้น
ผลิตมากยังไม่พอ :
โอกาสนี้…ได้เปิดให้ “ประเทศผู้ส่งออกอาหาร” หลายรายแข่งขันกัน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่า…ผู้ผลิตรายใหญ่ จะได้ประโยชน์สูงสุดเสมอไป ด้วยเหตุผลท่จะต้องมี…ผลผลิตส่วนเกินพร้อมส่งออก ต้นทุนแข่งขันได้ มาตรฐานเป็นที่ยอมรับ และระบบขนส่งที่ทำงานได้จริง
ความได้เปรียบ! จึงอาจแตกต่างกันตาม…ชนิดสินค้าและตลาดปลายทาง
บางประเทศแข่งขันด้วยราคา บางประเทศแข่งขันด้วยคุณภาพ ขณะที่ ระยะทางและความแน่นอนในการส่งมอบอาจกลายเป็นเงื่อนไขสำคัญเมื่อผู้ซื้อต้องการเติมคลังเร่งด่วน
ประเทศไทย เอง ก็จะต้องประเมิน “จุดแข็ง” เป็นรายสินค้า พร้อม คำนวณต้นทุนตลอดเส้นทาง นั่นเพราะ…ราคาขายที่เพิ่มขึ้น! อาจถูกหักล้างด้วยค่าพลังงาน ปัจจัยการผลิต บรรจุภัณฑ์ ค่าระวาง และประกันภัย
ยิ่งวิกฤตรุนแรง! จนเส้นทางขนส่งหรือการชำระเงินใช้การไม่ได้ โอกาสขายอาหาร…อาจเปลี่ยนเป็นความเสียหาย ผู้ส่งออกจึงต้องบริหารความเสี่ยงควบคู่กับการหาตลาด
อ่านยอดซื้อให้ขาด :
กรณี ฟิลิปปินส์ ถือเป็นตัวอย่างที่ต้องอ่านข้อมูลอย่างรอบคอบ กระทรวงพาณิชย์ รายงานว่า…ช่วงมกราคม – มิถุนายน 2569 ไทยส่งออกข้าวไปฟิลิปปินส์ 295,939 ตัน เพิ่มขึ้น 110.47% จากช่วงเดียวกันปีก่อน ตัวเลขนี้ เป็น “ยอดสะสมครึ่งปี”
และ การเพิ่มขึ้นของปริมาณ ไม่ใช่ราคาข้าวเพิ่มขึ้น หรือหลักฐานที่ว่า…รัฐบาลฟิลิปปินส์สั่งซื้อครั้งเดียวในราคาพิเศษ
ข่าวเดียวกัน ยังระบุถึงความจำเป็นของฟิลิปปินส์ในการนำเข้าข้าวเพื่อรองรับการบริโภค ป้องกันความขาดแคลนจากภัยแล้ง และรักษาเสถียรภาพราคา จึงยังไม่ควรสรุปว่า…การซื้อเพิ่มรอบนี้ เกิดจากความกังวลสงครามเป็นหลัก!!??
ที่สำคัญ การเติมคลังเป็นการเพิ่มสินค้าคงเหลือ เมื่อสำรองถึงเป้าหมายแล้ว การซื้ออาจชะลอลง เหลือเพียงการเติมและหมุนเวียนสินค้า ดังนั้น ผู้ประกอบการจึงต้องแยกคำสั่งซื้อชั่วคราวออกจากความต้องการระยะยาว ก่อนลงทุนขยายกำลังผลิต
ต่อยอดข้อตกลงเดิม :
ประเทศไทย มี ฐาน “ความร่วมมือ” ให้พัฒนาต่อแล้ว โดย…กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ ระบุว่า…ไทยและบาห์เรน ลงนาม MOU ด้านความมั่นคงอาหาร การค้า และการลงทุนในสินค้าเกษตร โดยเฉพาะ “อาหารฮาลาล” เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2555
ต่อมา…การประชุมคณะกรรมการอำนวยการร่วมในปี 2561 ให้ความสำคัญกับน้ำตาล สัตว์น้ำ และสัตว์ปีก พร้อมส่งเสริมบทบาทภาคเอกชน
ส่วนการหารือ ระหว่าง…“ไทย–สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE)” เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569 โดย ฝ่ายไทยเสนอ Food Security Model ซึ่งอาจครอบคลุม…กลไกสำรองสินค้า การจัดหาสินค้าในภาวะฉุกเฉิน และการลงทุนร่วมระหว่างภาครัฐกับเอกชนของทั้ง 2 ฝ่าย
ข้อเสนอ UAE ยังต้องแยกจากสัญญาซื้อขายที่มีผลผูกพันส่งมอบ ขณะที่ ความร่วมมือกับบาห์เรนควรติดตามต่อว่าเกิดโครงการและธุรกรรมจริงได้มากแค่ไหน? เพียงใด?
คำถามสำหรับ รัฐบาลไทย จึงอยู่ที่ว่า…กรอบความร่วมมือเหล่านี้ สามารถจะแปรเปลี่ยนเป็น…ตลาด การลงทุน และระบบจัดหาอาหารที่ใช้งานได้จริงหรือไม่? แค่ไหน? อย่างไร? และเมื่อใด?
ขายความเชื่อมั่น :
แนวคิด Food Security Model ที่เกิดผล! ควรเริ่มจาก…การประเมินความต้องการของคู่ค้าให้ชัด ทั้ง…ชนิดอาหาร ปริมาณ คุณภาพ อายุเก็บรักษา และสถานที่สำรอง ก่อนเชื่อมสู่แผนผลิตและสัญญาซื้อขายที่เหมาะสม
การจัดหาต่อเนื่อง…อาจใช้ “สัญญาระยะยาว” พร้อม “สูตรปรับราคา” ที่เป็นธรรม มีระบบหมุนเวียนสินค้าเพื่อลดความสูญเสีย และกำหนดผู้รับผิดชอบค่าคลัง ขนส่ง และประกันภัยอย่างชัดเจน ส่วนการจัดหาฉุกเฉินต้องมีแผนสำรองด้านเส้นทางและการชำระเงินรองรับ
สำหรับ ผู้ประกอบการ SMEs แล้ว โอกาส อาจอยู่ใน…อาหารแปรรูป อาหารพร้อมกิน บรรจุภัณฑ์ และบริการตรวจสอบคุณภาพ แต่การเข้าร่วมจะต้องอาศัย…มาตรฐาน เงินทุนหมุนเวียน และการรวมกำลังผลิตให้ส่งมอบได้ตามสัญญา
ดังนั้น ภาครัฐจึงควรช่วยเชื่อมผู้ประกอบการเข้าสู่ระบบจัดซื้ออย่างโปร่งใส
ความสำเร็จของโมเดลนี้ จำต้องวัดได้จาก…คำสั่งซื้อที่ต่อเนื่อง การส่งมอบตรงเวลา และผลตอบแทนที่เหลือหลังหักต้นทุนจริง
คนไทยต้องอิ่ม :
ท้ายที่สุด! ยุทธศาสตร์อาหารที่ดี จะต้องตอบให้ได้ว่า…ประเทศส่งออกมากขึ้นแล้ว เกษตรกรมีรายได้สุทธิดีขึ้นหรือไม่? SMEs เข้าถึงตลาดเพียงใด? และประชาชนคนไทย ยังซื้ออาหารจำเป็นไหวหรือเปล่า?
ภาครัฐ จำเป็นต้องมี…ข้อมูลผลผลิต สต๊อก การบริโภค และภาระส่งมอบที่เชื่อถือได้ เพื่อ..ประเมินส่วนเกินส่งออกและความเสี่ยงขาดแคลน พร้อม…ดูแลระบบกระจายสินค้าไม่ให้พื้นที่หรือกลุ่มรายได้น้อยถูกทิ้งไว้ข้างหลัง
การทำสัญญากับต่างประเทศ จึงควรมี “เงื่อนไข” รองรับผลผลิตเสียหายหรือเหตุฉุกเฉินอย่างโปร่งใส เพื่อให้คู่ค้าวางแผนได้ และไทยรักษาความมั่นคงของตนเองได้โดยไม่ทำลายความน่าเชื่อถือ
ดังนั้น “ตัวชี้วัด!” จึงต้อง…ครอบคลุมทั้งรายได้เกษตรกร จำนวน SMEs ที่เข้าร่วม ความสูญเสียอาหาร และความสามารถในการเข้าถึงอาหารของผู้บริโภค ควบคู่กับมูลค่าส่งออก
Food Security Model จะมีคุณค่าทางยุทธศาสตร์ เมื่อ…ความมั่นคงของคู่ค้าเติบโตไปพร้อมกับความมั่นคงของคนไทย
เพราะ…คำถามสุดท้าย ของการเป็น “ครัวโลก” นั่นก็คือ…“ไทยเป็นครัวให้โลกได้ แล้วสิ่งนี้…จะสร้างความมั่นคงให้คนไทยได้มากแค่ไหน? อย่างไร?”.
