(‘AI ปลอมเสียง – การค้าแบ่งขั้ว – พลังงานสะอาด – สังคมสูงวัย’ กำลังเพิ่มข้อพิพาทที่ประชาชนและศาลไทยต้องรับมือ)
คนทำงาน ผู้ประกอบการ ผู้ใช้สื่อออนไลน์ และผู้เสียภาษี ล้วนได้รับผลจากข้อพิพาทยุคใหม่ ทั้งการหลอกลงทุนด้วย Deepfake คดีแรงงาน และกติกาการค้าสีเขียว เวทีครบรอบ 10 ปีศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษจึงเสนอให้กระบวนการยุติธรรมเร็วขึ้น เข้าถึงง่ายขึ้น และรู้เท่าทันเทคโนโลยี
ไม่ใช่แค่เรื่องศาล แต่คือสิทธิของทุกคน :
ข่าวนี้…ไม่ใช่เพียงเรื่องของศาลหรือนักกฎหมาย? เพราะเมื่อ…เศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการจ้างงานเปลี่ยน รูปแบบการถูกหลอก การเสียสิทธิ และการเกิดข้อพิพาทก็เปลี่ยนตามไปด้วย
ดังนั้น ประชาชนอาจต้องเผชิญกับ “หลักฐานปลอม” จาก AI ขณะที่ ลูกจ้างและผู้ประกอบการอาจพบคดีแรงงาน ภาษี ล้มละลาย ทรัพย์สินทางปัญญา หรือการค้าระหว่างประเทศที่ซับซ้อนกว่าเดิม???
ประเด็นดังกล่าว ถูกหยิบยกขึ้นใน งานเสวนาวิชาการครบรอบ 1 ทศวรรษ ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ภายใต้หัวข้อ “อนาคตเศรษฐกิจไทยกับโจทย์ใหม่ในการพิจารณาคดีชำนัญพิเศษ” เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2569 ที่กรุงเทพฯ โดยมี ดร.เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรมว.คลัง และ ดร.สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ประธาน TDRI ร่วมเสนอภาพความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและแนวทางปรับกระบวนการยุติธรรมให้รับมือโลกยุคใหม่
4 คลื่นใหญ่ ใกล้ตัวกว่าที่คิด :
ดร.เอกนิติ ประเมินว่า…ไทยกำลังเผชิญความท้าทายสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ การแบ่งขั้วของเศรษฐกิจโลก เทคโนโลยีและ AI การเปลี่ยนผ่านด้านสิ่งแวดล้อมและพลังงาน และสังคมสูงวัย ซึ่งเชื่อมโยงกับปัญหาขาดแคลนแรงงาน เพราะอาจนำ การลงทุนและงานใหม่เข้าประเทศ แต่ขณะเดียวกัน ก็ทำให้ข้อพิพาททางธุรกิจ การหลอกลวงออนไลน์ คดีสิ่งแวดล้อม และปัญหาแรงงานมีความซับซ้อนขึ้น
เงินลงทุนมา โอกาสมา ความเสี่ยงก็ตามมา :
โลกที่แบ่งขั้วและกีดกันทางการค้ามากขึ้น อาจเปิดโอกาสให้ไทยรับการลงทุนจากต่างประเทศ เพราะไทยยังถูกมองว่า…เป็นพื้นที่ลงทุนที่มีความเป็นกลาง นักลงทุนจึงอาจเลือกไทยเป็นฐานการผลิตหรือฐานธุรกิจแห่งใหม่
สำหรับประชาชน โอกาสที่อาจเกิดขึ้นคือธุรกิจและการจ้างงานใหม่ ส่วนผู้ประกอบการไทยอาจมีโอกาสเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่การผลิตของบริษัทต่างชาติ
อย่างไรก็ตาม เม็ดเงินและธุรกิจใหม่อาจมาพร้อมโครงสร้างบริษัทที่ซับซ้อน ข้อพิพาทข้ามชาติ รวมถึงความเสี่ยงจากทุนเทาและการฟอกเงิน หากการกำกับดูแลและกระบวนการยุติธรรมตามไม่ทัน
ดังนั้น ประชาชนและผู้ประกอบการจึงไม่ควรลงนามในสัญญาธุรกิจ การลงทุน หรือการจ้างงานที่ยังไม่เข้าใจ โดยเฉพาะธุรกรรมที่มีคู่สัญญาหรือการโอนเงินไปต่างประเทศ ควรตรวจสอบตัวตน เงื่อนไข และความน่าเชื่อถือก่อนตัดสินใจทุกครั้ง
เห็นหน้า–ได้ยินเสียง ก็ยังเชื่อไม่ได้ :
AI สามารถช่วยให้ศาลและนักกฎหมายวิเคราะห์เอกสารจำนวนมากได้เร็วและแม่นยำขึ้น แต่เทคโนโลยีเดียวกันถูกนำมาใช้สร้างภาพ เสียง และวิดีโอปลอม เพื่อหลอกลงทุนหรือฉ้อโกงประชาชนได้เช่นกัน
ดร.เอกนิติ ระบุว่า…ตนเองเคยถูกมิจฉาชีพนำภาพและเสียงไปสร้าง Deepfake เพื่อใช้หลอกประชาชนให้ลงทุน และได้ให้ทีมงานแจ้งความแล้ว กรณีนี้สะท้อนว่า แม้บุคคลในคลิปจะเป็นผู้มีชื่อเสียง ก็ไม่ได้หมายความว่าเนื้อหานั้นเป็นของจริง
ก่อนโอนเงิน ต้องตรวจให้พ้นจอ :
ดังนั้น ประชาชนไม่ควรเชื่อคำชวนลงทุน เพียงเพราะเห็นใบหน้าหรือได้ยินเสียงของบุคคลที่รู้จักในคลิป แต่ควรตรวจสอบกับเว็บไซต์ เพจ หรือบัญชีทางการของบุคคลและหน่วยงานนั้นก่อน
หากผู้ชักชวนเร่งให้ตัดสินใจ อ้างว่า…จะหมดโอกาส หรือสั่งให้โอนเงินไปยังบัญชีบุคคล ควรหยุดและตรวจสอบทันที รวมถึง เก็บข้อความ ลิงก์ หมายเลขโทรศัพท์ เลขบัญชี และหลักฐานการติดต่อไว้ หากภายหลังพบว่าเป็นการฉ้อโกง
อย่างไรก็ดี เวทีเสวนาครั้งนี้ ไม่ได้ประกาศช่องทางรับแจ้งเหตุหรือขั้นตอนขอคืนเงินโดยเฉพาะ ผู้เสียหายจึงควรตรวจสอบวิธีดำเนินการจากหน่วยงานทางการเพิ่มเติม
กติกาสีเขียว อาจสะเทือนถึงปากท้อง :
กติกาการค้าโลกเริ่มให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อม การใช้พลังงานสะอาด และการปล่อยคาร์บอนมากขึ้น ประเทศหรือสินค้าที่ไม่ผ่านเงื่อนไขอาจเผชิญภาษีและต้นทุนการค้าที่สูงขึ้น
ขณะเดียวกัน ไทยยังพึ่งพาพลังงานนำเข้า จึงเสี่ยงได้รับผลจากความขัดแย้งระหว่างประเทศและความผันผวนของราคาพลังงาน ผลกระทบอาจส่งต่อมายังต้นทุนสินค้า ค่าใช้จ่ายของภาคธุรกิจ ความสามารถในการแข่งขัน และการรักษาการจ้างงาน
ดังนั้น ผู้ประกอบการ โดยเฉพาะกิจการส่งออก จึงต้องติดตามกติกาสิ่งแวดล้อมของตลาดปลายทาง ส่วนศาลต้องเตรียมรับข้อพิพาทด้านสิ่งแวดล้อม พลังงาน และการค้าที่อาจเพิ่มขึ้นในอนาคต
คนเกิดน้อย คดีแรงงานอาจมากขึ้น :
อีกความท้าทาย นั่นก็คือ ไทยเข้าสู่สังคมสูงวัย ขณะที่จำนวนแรงงานใหม่ลดลง ภาคธุรกิจจึงต้องพึ่งพาแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านมากขึ้น
สิ่งที่ต้องระวัง! ก็คือ..ปัญหาการหลอกลวงแรงงานผ่านช่องทางดิจิทัล การละเมิดสิทธิแรงงาน การบริหารจัดการแรงงานข้ามชาติ และการใช้ประเด็นแรงงานเป็นเงื่อนไขกีดกันทางการค้า
ปัจจัยเหล่านี้ อาจทำให้คดีแรงงานมีทั้งจำนวนและความซับซ้อนเพิ่มขึ้น!!!
ทั้งนี้ ผลกระทบไม่ได้จำกัดเฉพาะแรงงานข้ามชาติ แต่รวมถึงลูกจ้างไทย นายจ้าง ผู้รับเหมาช่วง และกิจการที่อยู่ในห่วงโซ่การผลิตเพื่อส่งออกด้วย
ศาลดิจิทัล ลดเวลา–ลดค่าใช้จ่าย :
ด้าน ดร.สมเกียรติ เสนอให้กระบวนการยุติธรรมเดินหน้าสู่ระบบศาลดิจิทัลมากขึ้น เช่น การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทออนไลน์ การสืบค้นข้อกฎหมาย การติดตามความคืบหน้าคดี และการอ่านคำพิพากษาทางไกล
หากบริการเหล่านี้เ ข้าถึงได้ง่ายและใช้งานได้จริง ประชาชนและภาคธุรกิจอาจลดต้นทุนการเดินทาง เวลา และค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ต่างจังหวัดหรือมีข้อจำกัดในการเดินทาง
ส่วน AI ควรเป็นเครื่องมือช่วยค้นหา วิเคราะห์ และคัดกรองข้อมูล ไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนการพิจารณาของมนุษย์ เพราะข้อมูลหรือคำตอบจาก AI อาจผิดพลาดได้ ขณะที่หลักฐานดิจิทัล เช่น ภาพ เสียง และวิดีโอ ก็ต้องได้รับการตรวจสอบว่าเป็นของจริงหรือถูกดัดแปลง
คดีเร็ว ความเสียหายก็อาจลดลง :
ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษรับพิจารณาคดีอุทธรณ์ 5 กลุ่ม ได้แก่ คดีแรงงาน คดีภาษีอากร คดีล้มละลาย คดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ และคดีเยาวชนและครอบครัว
นับตั้งแต่เปิดทำการเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2559 ศาลพิจารณาพิพากษาคดีแล้ว 41,530 คดี ขณะที่ข้อมูลปี 2568 ระบุว่า คดีร้อยละ 79.04 พิจารณาแล้วเสร็จภายใน 6 เดือน เกือบทั้งหมดแล้วเสร็จภายใน 1 ปี และมีเพียงร้อยละ 0.05 ที่ใช้เวลาเกิน 1 ปี
ความรวดเร็วมีผลโดยตรงต่อประชาชน เพราะยิ่งคดียืดเยื้อ คู่ความก็ยิ่งมีต้นทุน ทั้งค่าใช้จ่าย รายได้ที่สูญเสีย ความไม่แน่นอนในการทำธุรกิจ และภาระทางจิตใจ แต่ความรวดเร็วต้องดำเนินควบคู่กับความเป็นธรรม ความโปร่งใส และการตรวจสอบหลักฐานอย่างรอบคอบ
ยังไม่มีสิทธิใหม่–ไม่มีเส้นตาย :
งานเสวนาครั้งนี้ เป็นการเสนอทิศทางและความท้าทายของกระบวนการยุติธรรม ยังไม่ใช่การประกาศสิทธิ เงินช่วยเหลือ โครงการใหม่ หรือการเปิดรับลงทะเบียน
ขณะนี้ จึงยังไม่มีคุณสมบัติ ขั้นตอนสมัคร หรือวันสิ้นสุดให้ประชาชนดำเนินการ ส่วนรายละเอียดว่าบริการศาลดิจิทัลแต่ละประเภทเปิดใช้กับคดีใด? ใช้อย่างไร? และต้องเตรียมเอกสารอะไร? แต่ควรตรวจสอบเพิ่มเติมจากช่องทางทางการของศาลยุติธรรมก่อนใช้บริการ
โลกเปลี่ยนเร็ว ความยุติธรรมต้องตามทัน :
งานเสวนาครั้งนี้ ยังไม่มีการเปิดลงทะเบียน ประกาศสิทธิ หรือกำหนดเส้นตายให้ประชาชนดำเนินการ แต่สิ่งที่ทุกคนทำได้ตั้งแต่วันนี้ คือ…ตรวจสอบคำชวนลงทุนก่อนโอนเงิน อ่านสัญญาให้เข้าใจ และเก็บหลักฐานดิจิทัลเมื่อเกิดความเสียหาย
เพราะในโลกที่ภาพและเสียงอาจถูกปลอมได้ การรู้เท่าทันคือด่านแรกในการปกป้องสิทธิ ส่วนกระบวนการยุติธรรมที่รวดเร็ว เข้าถึงง่าย และตรวจสอบเทคโนโลยีได้ คือด่านสำคัญที่จะไม่ปล่อยให้ประชาชนรับความเสี่ยงเพียงลำพัง!!!.
